Το σύνθημα «δουλειά» και η «Θρησκεία του Πολυτεχνείου»

Λεπτομέρειες

Δημοσιεύτηκε στις Σάββατο, 16 Νοεμβρίου 2013 13:14

Φέτος κλείνουμε 40 χρόνια από τον Νοέμβρη του ’73, τότε που το σύνθημα του τίτλου αντηχούσε από τους φοιτητές στους δρόμους γύρω από το Πολυτεχνείο. Οι συμμετέχοντες στα γεγονότα πλησιάζουν πια στην ηλικία συνταξιοδότησης. Έχουν παιδιά κι εγγόνια. Τα χρόνια που ακολούθησαν κάποιοι ήρθαν στο προσκήνιο κι άλλοι, οι περισσότεροι, έμειναν στο παρασκήνιο. Κάποιοι επένδυσαν σε αυτό, κάποιοι όχι. Κοιτώντας όμως πίσω, όλοι σίγουρα θα θεωρούν τις ημέρες αυτές ορόσημο στη ζωή τους. Είχαν θάρρος, είχαν και κόστος.

Όπως γράφει ο Γιώργος Μαυρωτάς στο protagon.gr, «τα τελευταία χρόνια λέγεται ότι το σύνθημα «ψωμί, παιδεία, ελευθερία» είναι τώρα πιο επίκαιρο από ποτέ. Τρεις λέξεις που σημάδεψαν ολόκληρη τη μεταπολίτευση. Σήμερα όμως τι ακριβώς συμβολίζουν; Διατηρούν τη δύναμή τους;

•«Ψωμί»: Εκφράζοντας τα είδη πρώτης ανάγκης, έχει αρχίσει να γίνεται πάλι ζητούμενο για αρκετούς συμπολίτες μας με την κρίση.

•«Παιδεία»: Η πρόσβαση σε αυτήν όπως υπονοούσε το σύνθημα του ’73 έπαψε να είναι πρόβλημα. Σήμερα όμως το πρόβλημα είναι η ποιότητά της.

•«Ελευθερία»: Όσο και να μιλάνε κάποιοι σήμερα για «χούντα», η αλήθεια είναι ότι η ελευθερία και η δημοκρατία στην Ελλάδα έχουν αποκτήσει τα τελευταία 40 χρόνια γερές ρίζες. Ο καθένας είναι ελεύθερος να λέει και να πιστεύει ότι θέλει. Όμως, η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών υποσκάπτει όλο και περισσότερο αυτές τις ρίζες και αυτό είναι που οδηγεί σε λεκτικές υπερβολές.

Ποιο θα ήταν σήμερα ένα ανάλογο, νέο σύνθημα που θα εξέφραζε με τρεις λέξεις τις αγωνίες ενός νέου φοιτητή, ενός νέου ανθρώπου; Στο μυαλό μου έρχεται το «Δουλειά, ουσία, προοπτική».

«Δουλειά» γιατί αποτελεί σήμερα τον μόνιμο εφιάλτη των νέων, ακόμα και των «σπουδασμένων». Οι θέσεις στο Δημόσιο στέρεψαν και οι μεγάλες επιχειρήσεις «μαζεύονται». Παλιότερα τα πράγματα ήταν πιο «γραμμικά». Σπουδάζω, τελειώνω, βρίσκω δουλειά. Πλέον τα πράγματα δεν είναι έτσι. Το περιβάλλον μας είναι λιγότερο στατικό. Δεν αρκεί πλέον να κάνεις τα πράγματα σωστά, αλλά πρέπει να κάνεις τα σωστά πράγματα. Δεν αρκεί δηλαδή να μάθεις καλά αυτά που σου είπε ο προηγούμενος ή ο δάσκαλος, αλλά πρέπει και να τα χρησιμοποιήσεις για να σκεφτείς κάτι καινούργιο. Τώρα δεν αρκούν οι έτοιμες συνταγές, χρειάζονται ιδέες, καινοτομίες. Κι αυτό εμπεριέχει αναπόφευκτα δοκιμή και σφάλμα, εμπεριέχει τόλμη και ρίσκο».

Στους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού ένα καλό λείψανο εξασφάλιζε μία άνετη πρόσβαση στον Παράδεισο-τον επίγειο. Ας το δούμε κυνικά: εκκλησιές ολόκληρες στήθηκαν πάνω στα αποφάγια του λιονταριού. Χιλιόχρονες μονές άνθισαν με λίπασμα ένα δάχτυλο, μία κνήμη. Ένα κρανίο δε, ήταν-και είναι-αρκετά μεγάλο για να κουβαλήσει τις προσευχές και να ακούσει τις αμαρτίες χιλιάδων ανθρώπων. Ένα λείψανο μπορεί να σου πει τα πάντα, επειδή, πολύ απλά, δεν μπορεί να μιλήσει.

Και όσον αφορά στην «Θρησκεία του Πολυτεχνείου», στον ίδιο ιστότοπο ο Κώστας Γιαννακίδης καταγράφει:

«Σκέφτομαι το Πολυτεχνείο ως λείψανο. Είναι εκεί, να το προσκυνήσεις. Ιερό, κοντά στο θείο. Απαιτεί πίστη σε αξίες επίκαιρες και δογματικά ισχυρές. Έχει τελετουργικό. Τραγούδια-ύμνους και συνθήματα-προσευχές. Δικαιολογεί μάχες και αναθέματα. Συγχωρεί εξ ονόματος του αγώνα του. Δίνει λόγο σε ιεράρχες-ηγέτες και χώρο σε αιρέσεις και δόγματα. Αλλά δεν είναι κάτι ζωντανό.

Σαράντα χρόνια μετά, νομίζω ότι οι εξεγέρσεις δικαιώνονται όχι όταν πραγματώνονται τα συνθήματά τους, αλλά και όταν ο χρόνος τις αφήνει πίσω. Δεν υπάρχει εποχή που το «Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία» ακούγεται χωρίς περιεχόμενο. Η διαχρονικότητά του αποτελεί ελατήριο κοινωνικής προόδου. Το θέμα μου δεν είναι τα συνθήματα, ούτε η μνήμη. Είναι η διαχείρισή τους με ιδιοτέλεια και κοινή κομματική μιζέρια. Η σπέκουλα από ηγεσίες με προνομιακή πρόσβαση σε σύμβολα και μνήμη. Άνθρωποι πέθαναν εκεί μέσα και έγινε η μνήμη τους ζυμάρι για παντεσπάνι. Η επιμονή στις ίδιες εικόνες, στα ίδια τραγούδια, στα αμετακίνητα κλισέ. Δεν είναι ο σεβασμός που τα επιβάλλει. Είναι κυρίως η ανάγκη για περιχαράκωση. Και μετά η πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία αντί για τη Βουλή και την Ευελπίδων-θα ήταν, βλέπεις, διχαστικό και, εκτός των άλλων, θα έπληττε την εθνική μας αθωότητα. Ναι, γαμώτο, είναι όλα συγκλονιστικά. Όμως ο κόσμος αλλάζει. Ενίοτε γίνονται και εξεγέρσεις για αυτό».

Photo: Alexandros Katsis / Fosphotos.com

• < Προηγούμενο
• Επόμενο >